فصل نهم بحثى در كلام مسيحى كلام مسيحى علم كلام ، در فرهنگ مسيحيان معادل « تئلاجى » « 1 » ( مركب از « تئوس » - زئوس - خدا + « لوگوس » به معنى گفتار و بحث « 2 » ) است ، و در اصطلاح آنان ، عبارت از بررسى خدا ، و بررسى انسان و جهان ، در ارتباط با خداست . اين واژه در دورهء پيش از ظهور مسيحيّت نيز متداول بوده است . در يك قرن پيش از ميلاد مسيح ، ماركوس ترنيتوس وارّو « 3 » ميان كلام اساطيرى « 4 » شاعران و كلام رسمى دولت « 5 » مذهبى ، و كلام طبيعى « 6 » فيلسوفان به تمايز قائل شد . با ظهور مسيحيّت ، طبعا ارتباط ميان كلام يا خداشناسى طبيعى با كلام الهامى مورد بحث و مناظره قرار گرفت . از يك سوى ، ژوستين شهيد « 7 » ، مذهب لوگوس را براى نزديك ساختن نظرات فلسفى و مسيحى به يك ديگر ، به كار برد . وى در نخستين دفاعيه مىگويد « مسيح ، ( لوگوسى ) است كه هر نژادى از آدميان از آن بهره‌يى دارند ؛ همهء آنان

--> ( 1 ) . Theology . ( 2 ) . « theos - ( God ) ; logos - ( discourse ) » . ( 3 ) . Marcus Terrentius Varro . ( 4 ) . Mythical theology . ( 5 ) . Civil theology of state . ( 6 ) . Natrual theology . ( 7 ) . قدّيس ژوستين شهيد ( - St Justin Martyr ) [ حدود 56 - 100 ميلادى ] متكلّم و مدافع مسيحيّت ، در فلويا ( Flavia ) نزديك نابلس از مادر زاد . وى از فلسفهء يونانى روى گردانيد و به مسيحيّت گراييد ( حدود 130 ميلادى ) ، و مدرسه‌يى مسيحى در رم داير كرد . وى در كتاب نخستين دفاعيه ( - First Apology ) خود ايمان آتشين به مسيحيّت را با دل‌سپردگى به همهء حقايق در هم آميخت . و در كتاب محاضره با تريفو ) - ( Dialogue with Tryrpho مىگويد كه مسيحيان وارثان راستين عهد عتيق يعنى تورات هستند . وى كشته شدن خود و برخى از يارانش را به وسيلهء مقامات رومى در كتاب نخستين دفاعيه پيش‌بينى كرده بود ، و همچنان هم شد ( - دائرة المعارف بين الملل ، 10 / 86 ) .